D vitamininin əsas hissəsi günəş şüalarının təsiri ilə dəridə əmələ gəlir. Vaxtımızın böyük hissəsini qapalı yerlərdə keçirdiyimiz üçün çatışmazlıq geniş yayılıb; qışın sonunda, yaydan toplanan ehtiyatlar xərcləndikdən sonra səviyyə adətən ən aşağı olur.
Əlamətlər spesifik deyil: yorğunluq, əzələ və sümük ağrıları, əhval düşkünlüyü; ağır çatışmazlıqda sümük xəstəlikləri. Bu əlamətlərin çoxu başqa xəstəliklərdə də olduğu üçün çatışmazlığı özünüz müəyyən etməyə çalışmayın.
Günəş: Azərbaycanda yazdan payıza qədər səhər saatlarında üz, boyun, qol və ayaqların qısa müddətli (dərini yandırmayan) günəş təması D vitamini sintezinə kömək edir — bunun üçün dəniz kənarına getmək şərt deyil, səhər günəş düşən eyvan da kifayət edir. Uzun müddət və qoruyucusuz günəşdə qalmaq dəri üçün risklidir; açıq dərili insanlar və dəri xəstəliyi olanlar dermatoloqun tövsiyəsinə əməl etməlidir.
Analiz və müalicə: sağlam, 75 yaşdan kiçik böyüklərdə rutin skrininq tövsiyə olunmur; risk qrupunda və şikayət olduqda həkim 25(OH)D analizi təyin edir və nəticəyə görə dozanı müəyyən edir. "Kontrolsuz şəkildə D vitamini ampullarının istifadəsi daha zərərli nəticələrə gətirib çıxara bilər" — yüksək dozalar qanda kalsiumun artmasına səbəb ola bilər.
Yanlış gözləntilər: D vitamininin diabetin qarşısını aldığı haqqında yayılan iddialar böyük randomizə olunmuş tədqiqatda (D2d, 2019) təsdiqlənməyib; D vitamini dərman kimi deyil, çatışmazlıq olduqda tamamlayıcı kimi istifadə olunur.