Ümumi tibbi məlumat
Endokrin və metabolik xəstəliklər
Endokrin sistem hormon ifraz edən vəzilərdən — hipotalamus, hipofiz, qalxanabənzər və qalxanabənzərətraf (paratiroid) vəzilər, böyrəküstü vəzilər, mədəaltı vəzi və cinsiyyət vəzilərindən ibarətdir. Bu vəzilərdən hər hansı birinin hormonu artıq və ya az ifraz olunduqda pozuntu yalnız bir orqanla məhdudlaşmır: ürək-damar, sinir, əzələ, sümük, həzm və reproduktiv sistem də təsirlənir. Bu bölmədə endokrinoloqun ən çox qarşılaşdığı xəstəliklər haqqında ümumi tibbi məlumat toplanıb.
Metabolizm və çəki
Piylənmə və artıq çəki
Piylənmə bədəndə sağlamlığa zərər verəcək dərəcədə yağ toplanması ilə gedən xroniki, təkrarlanmağa meyilli xəstəlikdir.
İnsulin rezistentliyi
İnsulin rezistentliyi əzələ, qaraciyər və yağ toxumasının insulin hormonuna zəif cavab verməsidir.
Metabolik sindrom
Metabolik sindrom qarın tipli piylənmə, yüksək arterial təzyiq, yüksək aclıq şəkəri, yüksək triqliserid və aşağı HDL-xolesterin kimi risk…
Dislipidemiya
Dislipidemiya qanda yağların (LDL-xolesterin, triqliseridlər) normadan yüksək və ya "yaxşı" HDL-xolesterinin aşağı olmasıdır.
Şəkərli diabet
Prediabet
Prediabet qan şəkərinin normadan yüksək, lakin diabet həddindən aşağı olduğu mərhələdir: aclıq qlükozası 100–125 mq/dl, yeməkdən (75 q qlükoza…
Tip 2 şəkərli diabet
Tip 2 diabet orqanizmin insulinə həssaslığının azalması və mədəaltı vəzinin kifayət qədər insulin ifraz edə bilməməsi nəticəsində qan şəkərinin…
Tip 1 şəkərli diabet
Tip 1 diabet immun sistemin mədəaltı vəzidə insulin hasil edən hüceyrələri zədələməsi nəticəsində yaranan autoimmun xəstəlikdir.
Hamiləlik diabeti
Hamiləlik diabeti hamiləliyin adətən ikinci yarısında ilk dəfə aşkarlanan qan şəkəri yüksəlməsidir.
Hipoqlikemiya
Hipoqlikemiya qan şəkərinin 70 mq/dl-dən aşağı düşməsidir.
Diabetin ağırlaşmaları
Uzun müddət nəzarətsiz qalan diabet gözün torlu qişasını (retinopatiya), böyrəkləri (nefropatiya), sinirləri (neyropatiya), ürək və beyin damarlarını…
Qalxanabənzər vəz
Hipotireoz
Hipotireoz qalxanabənzər vəzin orqanizmin ehtiyacı qədər hormon (T4, T3) hasil edə bilməməsidir.
Haşimoto tireoiditi
Haşimoto tireoiditi immun sistemin qalxanabənzər vəzə qarşı antitel hasil etməsi nəticəsində yaranan xroniki autoimmun iltihabdır.
Hipertireoz və Qreyvs xəstəliyi
Hipertireoz qalxanabənzər vəzin lazım olandan çox hormon hasil etməsidir; xalq arasında "zəhərli zob" adlanır.
Tiroid düyünləri
Tiroid düyünü qalxanabənzər vəzdə hüceyrələrin qeyri-bərabər böyüməsi nəticəsində yaranan törəmədir.
Subakut tireoidit
Subakut (yarımkəskin) tireoidit qalxanabənzər vəzin çox vaxt virus infeksiyasından sonra yaranan ağrılı iltihabıdır.
Hamiləlikdə qalxanabənzər vəz
Hamiləlikdə ananın tiroid hormonları körpənin, xüsusən beyninin inkişafı üçün vacibdir.
Qadın hormonları
Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS)
Polikistik yumurtalıq sindromu reproduktiv yaşda qadınlarda ən çox rast gəlinən hormonal pozuntulardan biridir.
Hirsutizm
Hirsutizm qadınlarda üz, sinə, qarın və bel kimi nahiyələrdə kişi tipli tük artımıdır.
Prolaktin yüksəkliyi
Prolaktin hipofiz vəzinin hormonudur və süd ifrazını tənzimləyir.
Menopauza və perimenopauza
Menopauza aybaşının 12 ay ardıcıl olmaması ilə təsdiqlənən, yumurtalıq funksiyasının sönməsi dövrüdür; ondan əvvəlki keçid mərhələsi perimenopauza…
Sümük və kalsium
Osteoporoz
Osteoporoz sümük kütləsinin və keyfiyyətinin azalması nəticəsində sümüklərin kövrəkləşdiyi metabolik-endokrin xəstəlikdir.
D vitamini çatışmazlığı
D vitamini əsasən günəş şüalarının təsiri ilə dəridə hasil olunur və kalsiumun sovrulması, sümük və əzələ sağlamlığı üçün…
Paratiroid xəstəlikləri
Qalxanabənzər vəzin arxasında yerləşən dörd kiçik paratiroid vəzi parathormon ifraz edərək qanda kalsium səviyyəsini tənzimləyir.
Hipofiz, böyrəküstü vəzi və təzyiq
Akromeqaliya
Akromeqaliya hipofiz vəzinin adətən xoşxassəli şişi səbəbindən böyümə hormonunun normadan artıq ifraz olunduğu nadir xəstəlikdir.
Kuşinq sindromu
Kuşinq sindromu orqanizmdə kortizol hormonunun uzun müddət artıq olmasıdır.
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığı
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığında orqanizmdə kortizol (bəzən aldosteron da) kifayət qədər hasil olunmur.
Endokrin mənşəli hipertoniya
Yüksək təzyiqin əksər hallarda konkret bir səbəbi tapılmır, lakin bir qismi hormonal pozuntularla bağlıdır.