Hipofiz, böyrəküstü vəzi və təzyiq
Endokrin mənşəli hipertoniya
Qısa cavab
Yüksək təzyiqin əksər hallarda konkret bir səbəbi tapılmır, lakin bir qismi hormonal pozuntularla bağlıdır. Ən çox rast gəlinən endokrin səbəb birincili hiperaldosteronizmdir; feoxromositoma, Kuşinq sindromu, tiroid və paratiroid xəstəlikləri, akromeqaliya da təzyiqi qaldıra bilər. Üç və ya daha çox dərmana baxmayaraq hədəfə enməyən, gənc yaşda başlayan və ya qanda kaliumun aşağı olması ilə müşayiət olunan hipertoniyada bu səbəblər araşdırılmalıdır.
Ümumi tibbi məlumat
- Rezistent hipertoniya: biri diuretik olmaqla üç antihipertenziv dərmanın maksimal tolerə olunan dozasında təzyiqin hədəfdə olmaması və ya təzyiqin yalnız dörd və daha çox dərmanla nəzarətdə saxlanması; bu diaqnozdan əvvəl dərmanların müntəzəm qəbulu yoxlanılır və "ağ xalat" effekti istisna edilir.
- Birincili hiperaldosteronizm: böyrəküstü vəzidən aldosteronun artıq ifrazı; skrininq aldosteron/renin nisbəti ilə aparılır. Endocrine Society-nin 2025-ci il təlimatı bu skrininqi hipertoniyası olan bütün pasiyentlərə tövsiyə edir (2016-cı il təlimatı yalnız risk qruplarını əhatə edirdi). Bir tərəfli adenomada cərrahi müalicə, iki tərəfli formada dərman (mineralokortikoid reseptor antaqonistləri) seçilir.
- Feoxromositoma: tutmalarla gələn baş ağrısı, tərləmə, ürəkdöyünmə və təzyiq sıçrayışları; plazma və ya sidikdə metanefrinlərlə araşdırılır.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- "Təzyiq deyib keçməyin": həkim 2–3 təzyiq dərmanına baxmayaraq təzyiq istənilən səviyyəyə enmirsə, altda yatan endokrin səbəbin — hiper/hipotireoz, hiperparatireoz, insulin rezistentliyi, Kuşinq sindromu, feoxromositoma, birincili aldosteronizm, akromeqaliya — araşdırılmalı olduğunu vurğulayır.
- Birincili hiperaldosteronizmin müalicəsinin çox vaxt böyrəküstü vəzidəki kütlənin cərrahi yolla çıxarılması olduğunu və diaqnozun rutin testlərdən əlavə xüsusi endokrin testlərlə qoyulduğunu izah edir.
- Yüksək təzyiqin insult, infarkt, ürək və böyrək çatışmazlığı, görmə itkisi riskini artırdığını xatırladır.