Qalxanabənzər vəz
Hipotireoz
Qısa cavab
Hipotireoz qalxanabənzər vəzin orqanizmin ehtiyacı qədər hormon (T4, T3) hasil edə bilməməsidir. Ən çox Haşimoto tireoiditi səbəbindən yaranır və daha çox qadınlarda rast gəlinir. Yorğunluq, yuxululuq, çəki artımı, üşümə, dəri quruluğu, saç tökülməsi, qəbizlik və aybaşı pozuntuları ilə özünü göstərə bilər. Diaqnoz TSH və sərbəst T4 analizi ilə qoyulur; müalicə çatışan hormonun levotiroksin tableti ilə əvəz edilməsidir.
Əlamətlər
Ümumi tibbi məlumat · beynəlxalq klinik təlimatlara əsasən
Halsızlıq və tez yorulma, yuxuya meyil, səbəbsiz çəki artımı və ödem, üşümə, dərinin və əl-ayağın quruluğu, saç və qaş tökülməsi, qəbizlik, unutqanlıq və diqqətin zəifləməsi, depressiv əhval, aybaşı pozuntuları və hamilə qalmaqda çətinlik, səsin boğuqlaşması, əzələ-oynaq ağrıları. Əlamətlər hamısı birlikdə və ya yalnız biri ilə özünü göstərə bilər; bəzən heç bir şikayət olmur.
Diaqnostika
- TSH (hipofizdən ifraz olunur) və sərbəst T4 — əsas analizlər; səbəbi aydınlaşdırmaq üçün anti-TPO və anti-Tg antitelləri.
- Ultrasəs müayinəsi vəzin quruluşunu (Haşimotoya xas görüntü, düyünlər) göstərir; qan analizləri isə funksiyanı. Bu iki müayinə bir-birini əvəz etmir.
- Hipotireoz həmçinin yüksək xolesterin, anemiya və prolaktin yüksəkliyinin səbəbi ola bilər.
Müalicə və nəzarət
- Levotiroksin səhər ac qarına, yeməkdən ən azı 30–60 dəqiqə əvvəl, su ilə qəbul edilir (alternativ — axşam, son yeməkdən ən azı 3 saat sonra). Kalsium, dəmir preparatları, mədə turşuluğunu azaldan dərmanlar və antasidlərlə arasında təxminən 4 saat interval saxlanılır.
- Doza dəyişdirildikdən 4–6 həftə sonra TSH yoxlanılır; doza sabitləşdikdən sonra təlimatlara görə əvvəlcə təxminən 4–6 ay, sonra adətən ildə bir dəfə nəzarət aparılır (həkimin tövsiyəsi — ən gec 6 ayda bir).
- Müalicə əksər hallarda uzunmüddətli və ya ömürlükdür; dərmanı özbaşına dayandırmaq və ya dozanı dəyişmək olmaz.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- Qalxanabənzər vəzi "orqanizmin dirijoru" adlandırır və hormon çatışmazlığının ürək-damar, sinir-əzələ, tənəffüs və həzm sistemində gözlənilməz şikayətlərlə özünü göstərə biləcəyini izah edir.
- Tiroid dərmanını qəbul edən pasiyentlərə TSH və sərbəst T4 göstəricilərini ən gec altı ayda bir yoxlatdırmağı tövsiyə edir; kontrol gecikdirildikdə yüksək dozanın dərmana bağlı tireotoksikoza (ürəkdöyünmə, arıqlama, tərləmə, titrəmə) səbəb ola biləcəyini paylaşdığı nümunələrlə göstərir.
- TSH-ın sabit rəqəm olmadığını, dərmanın yeməkdən nə qədər əvvəl qəbul edilməsindən, birlikdə istifadə olunan dərmanlardan, çəki dəyişikliyindən və yanaşı xəstəliklərdən təsirləndiyini vurğulayır.
- Levotiroksinin mədə qoruyucu dərmanla birlikdə istifadəsi lazım olduqda bunun hər iki həkimə bildirilməsini, dərmanların fərqli vaxtlarda (məsələn, levotiroksin səhər yeməyindən 30 dəqiqə əvvəl, mədə qoruyucu axşam yeməyindən əvvəl) qəbul edilməsini məsləhət görür.
- Tiroid dərmanlarının normal hormon səviyyəsində sümük əriməsinə səbəb olmadığını, yalnız TSH-ı həddindən artıq basqılayan yüksək dozaların osteoporoz riski yaratdığını izah edir; menopauzada uzunmüddətli istifadədə nəzarətin gücləndirilməsini tövsiyə edir.
- Çəki ilə əlaqəni ayrıca izah edir: hormon çatışmazlığında metabolizm yavaşlayır, ödem yaranır və arıqlamaq çətinləşir — buna görə çəki problemi ilə müraciət edən pasiyentlərdə tiroid funksiyası yoxlanılır.