Sümük və kalsium
Osteoporoz (sümük əriməsi)
Qısa cavab
Osteoporoz sümük kütləsinin və keyfiyyətinin azalması nəticəsində sümüklərin kövrəkləşdiyi metabolik-endokrin xəstəlikdir. Sınıq baş verənə qədər adətən heç bir əlamət vermir; ilk siqnallar boyun qısalması, belin bükülməsi, bel ağrısı və ya yüngül travmadan sonra sınıq ola bilər. Diaqnoz sümük densitometriyası (DXA) ilə qoyulur və müalicəsi var.
Ümumi tibbi məlumat
- Risk faktorları: qadın cinsi və menopauza (xüsusən erkən menopauza), yaş (50 yaşdan sonra), ailədə bud sümüyü sınığı, uzunmüddətli steroid (kortikosteroid) qəbulu, D vitamini və kalsium çatışmazlığı, hərəkətsizlik, siqaret və alkoqol, aşağı bədən çəkisi, hipertireoz və tiroid hormonunun həddindən artıq dozası, hiperparatireoz, bəzi digər xəstəlik və dərmanlar.
- Diaqnoz: DXA müayinəsində T-skor −1,0 və yuxarı — normal; −1,0 ilə −2,5 arası — osteopeniya; −2,5 və aşağı — osteoporoz. Sınıq riski FRAX kimi kalkulyatorlarla qiymətləndirilir. Laborator müayinələr ikincili səbəbləri axtarır: kalsium, fosfor, D vitamini, parathormon, böyrək və qaraciyər funksiyası, tiroid hormonları və s.
- Müalicə: kifayət qədər kalsium və D vitamini, müqavimət və tarazlıq məşqləri, yıxılmaların qarşısının alınması; göstəriş olduqda sümük itkisini dayandıran (bisfosfonatlar, denosumab) və ya sümük əmələgəlməsini stimullaşdıran dərmanlar. Seçim sınıq riskinə görə fərdi edilir.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- Osteoporozu endokrinologiyada ən çox rast gəlinən sümük-metabolizma xəstəliyi və 50 yaşdan sonra baş verən sınıqların əsas səbəbi kimi təqdim edir; bu problemin çox vaxt "həkimlər tərəfindən də gözardı edildiyini" vurğulayır.
- "Qocalıqdan beli bükülüb" deyilən vəziyyətin əksər hallarda osteoporoz olduğunu, vaxtında müdaxilə ilə analarımızın və nənələrimizin həyatlarının son illərini bud sümüyü sınığı səbəbindən yataqda keçirməsinin qarşısını almağın mümkün olduğunu izah edir.
- Klimaks dövründə hər qadının osteoporoz riskinə görə dəyərləndirilməsini, 50 yaşdan sonra endokrinoloq müayinəsini və sümük sıxlığının densitometriya ilə yoxlanılmasını tövsiyə edir.
- Müalicə olunmayan hipertireozun və tiroid hormonunun həddindən artıq dozasının osteoporoz riski yaratdığını, normal dozada tiroid müalicəsinin isə sümüyə zərər vermədiyini qeyd edir.
- GLP-1 dərmanları və sümük sağlamlığı ilə bağlı yayılan xəbərlərə münasibət bildirərək müşahidəvi tədqiqatların səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyini, sürətli çəki itkisinin özünün sümük sıxlığına təsir göstərə bildiyini və praktikada lazım olduqda D vitamini və kalsium səviyyəsini izlədiyini yazır.
- 2016-cı ildə İzmirdə TEMD-in osteoporoz və metabolik sümük xəstəlikləri kursunu, 2018-ci ildə Dünya Osteoporoz Gününə həsr olunmuş konfransı, 2020-ci ildə osteoporoz, hipokalsiemiya və D vitamini çatışmazlığına həsr olunmuş konfransı keçib; 2020-ci ildə osteoporoz mövzusunda çıxış edib.