Sümük və kalsium
D vitamini çatışmazlığı
Qısa cavab
D vitamini əsasən günəş şüalarının təsiri ilə dəridə hasil olunur və kalsiumun sovrulması, sümük və əzələ sağlamlığı üçün vacibdir. Çatışmazlığı uzun müddət əlamətsiz gedə bilər və ya yorğunluq, əzələ-sümük ağrıları ilə özünü göstərir; ağır çatışmazlıq sümük xəstəliklərinə səbəb olur. Analiz və müalicənin lazım olub-olmadığını həkim risk qrupuna və şikayətlərə görə müəyyən edir; nəzarətsiz yüksək doz qəbulu zərərli ola bilər.
Ümumi tibbi məlumat
- Risk qrupları: az günəşə çıxanlar, örtülü geyinənlər, yaşlılar, piylənməsi olanlar, bağırsaqda sovrulma pozuntusu (məsələn, çölyak), bəzi dərmanları qəbul edənlər, osteoporoz və digər sümük xəstəlikləri olanlar, hamilələr.
- Yoxlama: 25(OH)D analizi. Endocrine Society-nin 2024-cü il təlimatı sağlam, 75 yaşdan kiçik böyüklərdə rutin skrininqi tövsiyə etmir; analiz klinik göstəriş olduqda aparılır.
- Müalicə: çatışmazlıq təsdiqləndikdə həkimin təyin etdiyi dozada D vitamini; yüksək doz ampulların həkimsiz və nəzarətsiz istifadəsi hiperkalsiemiya kimi zərərli nəticələrə səbəb ola bilər.
- Günəş: qısa müddətli, dərini yandırmayan günəş təması D vitamini sintezinə kömək edir; uzun müddət və qoruyucusuz günəşdə qalmaq dəri üçün risklidir, buna görə günəş məsləhəti dəri tipinə görə fərdiləşdirilir.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- D vitamini çatışmazlığını insulin rezistentliyi və Haşimoto ilə birlikdə son illərdə ən çox rastlaşdığı endokrin problemlərdən biri kimi qeyd edir; çatışmazlığın yorğunluq, əzələ-sümük ağrıları, əhval düşkünlüyü və artıq yeməyə meyllə müşayiət oluna biləcəyini, lakin bu əlamətlərin spesifik olmadığını və diaqnozun həkimlə qoyulmalı olduğunu izah edir.
- "Kontrolsuz şəkildə D vitamini ampullarının istifadəsi daha zərərli nəticələrə gətirib çıxara bilər" — həkim D vitamininin həkimlə məsləhətləşmədən qəbul edilməməsini tövsiyə edir.
- Azərbaycanda may–noyabr aylarında qısa müddətli günəş təmasının (üz, boyun, qollar, ayaqlar açıq) D vitamini sintezi üçün faydalı olduğunu, bunun üçün dəniz kənarına getməyin şərt olmadığını, günəş düşən eyvanın da kifayət etdiyini yazır; qışın sonunda D vitamini ehtiyatlarının ən aşağı olduğunu qeyd edir.
- Osteoporoz, hipokalsiemiya və D vitamini çatışmazlığına həsr olunmuş konfransda iştirak edib (2020); həkimin CV-sində İzmirdə (Ege Universiteti) keçdiyi osteoporoz və sümük metabolizmi xəstəlikləri kursu ilə yanaşı "D vitamininin metabolik xəstəliklərdə rolu" mövzusu da qeyd olunur.