Şəkərli diabet
Prediabet ("gizli şəkər")
Qısa cavab
Prediabet qan şəkərinin normadan yüksək, lakin diabet həddindən aşağı olduğu mərhələdir: aclıq qlükozası 100–125 mq/dl, yeməkdən (75 q qlükoza yükündən) 2 saat sonra 140–199 mq/dl və ya HbA1c 5,7–6,4%. Xalq arasında bəzən "gizli şəkər" adlanır. Bu mərhələ çox vaxt əlamətsiz gedir və həyat tərzi dəyişikliyi ilə tip 2 diabetə keçid əhəmiyyətli dərəcədə ləngidilə bilər.
Kimlər yoxlanmalıdır?
Amerika Diabet Assosiasiyasının tövsiyəsinə görə bütün böyüklər 35 yaşdan etibarən yoxlanmalıdır. Artıq çəkisi olan və əlavə risk faktoru (ailədə diabet, yüksək təzyiq, aşağı HDL və ya yüksək triqliserid, polikistik yumurtalıq sindromu, hərəkətsizlik, ürək-damar xəstəliyi, insulin rezistentliyinin əlamətləri) daşıyan insanlar isə yaşdan asılı olmayaraq yoxlanılır. Hamiləlik diabeti keçirmiş qadınlar ömür boyu ən azı 3 ildən bir yoxlanmalıdır. Nəticə normaldırsa, yoxlama adətən 3 ildən bir təkrarlanır.
Əlamətlər
Prediabet əksər insanlarda heç bir şikayət vermir. Bəzən insulin rezistentliyinin əlamətləri (qarın tipli piylənmə, boyunda dəri tündləşməsi), tez-tez aclıq hissi, yorğunluq müşahidə olunur, lakin bu əlamətlər spesifik deyil. Buna görə yeganə etibarlı yol — analiz etdirməkdir.
Nə etməli?
- Çəkinin 5–7% azaldılması və həftədə ən azı 150 dəqiqə fiziki aktivlik diabet riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır (Diabet Profilaktika Proqramı və oxşar tədqiqatlar).
- Şirin içkiləri və bəsit karbohidratları azaltmaq, lifli qidaları artırmaq, porsiyaya nəzarət.
- Bəzi hallarda həkim dərman müalicəsini də nəzərdən keçirə bilər.
- Müntəzəm kontrol: HbA1c və aclıq qlükozası ildə bir dəfə.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- İnsulin rezistentliyi və prediabet mərhələsində vaxtında müdaxiləni diabetin qarşısını almaq üçün ən əlverişli məqam kimi təqdim edir və müayinələrin gecikdirilməməsini tövsiyə edir.
- "Gizli şəkər" anlayışını HbA1c analizi ilə izah edir: HbA1c son təxminən üç ayın orta qan şəkərini əks etdirir; diabeti olmayanlarda 5,7%-dən aşağı olması gözlənilir, 5,7–6,4% aralığı isə prediabet ("şəkərə meyillilik") kimi qiymətləndirilir.
- 2019-cu ildə şəkərli diabet və prediabetdə pasiyentlərə yanaşmaya həsr olunmuş elmi tədbirdə iştirak edib.