Metabolizm və diabet
Piylənmənin tibbi müalicəsi
Qısa cavab
Piylənmənin müalicəsi səbəblərin araşdırılması ilə başlayır: insulin rezistentliyi, hipotireoz, Kuşinq sindromu, PCOS, D vitamini çatışmazlığı kimi endokrin amillər, qidalanma və yuxu vərdişləri, dərmanlar və psixoloji tərəf birlikdə qiymətləndirilir. Sonra pasiyentə uyğun, davamlı qidalanma və aktivlik planı qurulur; göstəriş varsa, həkim nəzarətində dərman müalicəsi əlavə olunur.
Proqramın mərhələləri
- Qiymətləndirmə: anamnez, fiziki müayinə, BKİ və bel çevrəsi, bədən kompozisiyası analizi, fərdi seçilən analizlər (qlükoza, HbA1c və ya OQTT, lipidlər, qaraciyər fermentləri, tiroid hormonları, lazım olduqda kortizol, prolaktin, insulin, vitamin və minerallar; qarın və tiroid ultrasəsi).
- Səbəbə yönəlmiş müalicə: aşkarlanan endokrin pozuntuların müalicəsi (məsələn, hipotireoz, insulin rezistentliyi).
- Qidalanma planı: ac qoymayan, orta enerji defisitli, sevilən yeməkləri tamamilə qadağan etməyən, uzun müddət davam etdirilə bilən plan; "sağlam boşqab" prinsipi.
- Fiziki aktivlik: gündəlik hərəkət (addım), həftədə ən azı 150 dəqiqə aktivlik, əzələni qorumaq üçün müqavimət məşqləri.
- Davranış və yuxu: emosional aclığın tanınması, yuxu və stress idarəsi.
- Dərman müalicəsi (göstəriş olduqda): GLP-1 reseptor aqonistləri və ya digər təsdiqlənmiş preparatlar; əvvəlcədən əks-göstərişlər yoxlanılır, doza tədricən artırılır, yan təsirlər izlənilir.
- İzləmə: müntəzəm kontrollar, bədən kompozisiyasının müqayisəsi, çəkinin qorunması mərhələsi.
Dərman müalicəsi haqqında
- Adətən BKİ ≥30 və ya BKİ ≥27 + çəki ilə bağlı xəstəlik (prediabet, diabet, dislipidemiya, qaraciyər yağlanması, osteoartrit, yuxu apnesi və s.) olduqda nəzərdən keçirilir.
- 3–5 kq çəki vermək istəyənlər üçün nəzərdə tutulmayıb.
- Şəxsi və ya ailə anamnezində medullyar tiroid xərçəngi və ya MEN2 sindromu olanlarda, hamiləlikdə və bəzi digər hallarda istifadə olunmur; başlamazdan əvvəl qalxanabənzər vəzin ultrasəs müayinəsi aparılır.
- Ən çox rast gəlinən yan təsirlər ilk həftələrdə ürəkbulanma, qəbizlik, köp və ishaldır; düzgün doza titrasiyası ilə çox vaxt idarə olunur.
- Dərman həyat tərzi dəyişikliyini əvəz etmir; əzələni qorumaq üçün zülal və müqavimət məşqləri vacibdir.
Bariatrik cərrahiyyə öncəsi və sonrası
Ağır piylənmədə metabolik cərrahiyyə müalicə seçimlərindən biridir. Qərar endokrinoloq, metabolik cərrah, dietoloq və psixiatrdan ibarət komanda tərəfindən verilməli, əməliyyatdan sonra qidalanma çatışmazlıqları, sümük sağlamlığı və çəkinin qorunması birgə izlənməlidir.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin təcrübəsi (təsdiqlənmiş faktlar)
- Piylənmə həkimin ən çox qəbul etdiyi pasiyent profilidir (həkimin öz ifadəsi).
- 2023-cü ildə İstanbulda BAMEAC Obesity Scientific Exchange & Speaker Training proqramında iştirak edib (liraqlutidin çəki, metabolik və ürək-damar göstəricilərinə təsiri müzakirə olunub); 2023-cü ildə "Piylənmənin müalicəsində koqnitiv davranış terapiyasının rolu" mövzusunda çıxış edib; 2025-ci ildə Dubayda ACT — Advancing Cardio-metabolic Treatment sammitində iştirak edib (CPD sertifikatı); 2026-cı ildə Bakıda keçirilən 7-ci Beynəlxalq Bariatrik və Metabolik Cərrahiyyə və Metabolik Xəstəliklər Konqresində iştirak edib.
- Mövzu ilə bağlı radio və televiziya çıxışları: Xəzər FM-də "Artıq çəkinin endokrin səbəbləri və müasir müalicə üsulları" (2022), "Medical Media" canlı efirində "Artıq çəkinin endokrin səbəbləri" (2020), Aynur Xəlilovanın YouTube kanalında arıqlama iynələri, piylənmə və miflər haqqında müsahibə (2026).