Müayinə və analiz
Qan şəkəri testləri: aclıq qlükozası, OQTT və HbA1c
Qısa cavab
Diabet və prediabet üç əsas testlə müəyyən edilir: aclıq qlükozası, 75 q qlükoza ilə oral qlükoza tolerantlıq testi (OQTT) və HbA1c. HbA1c son təxminən 2–3 ayın orta qan şəkərini əks etdirir və diabeti olanlarda müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün əsas göstəricidir.
Bu səhifələrdəki istinad dəyərləri ümumi məlumat xarakterlidir. Laboratoriyalar arasında normal aralıqlar fərqlənə bilər; nəticəni həmişə laboratoriyanın göstərdiyi aralıq və həkimin şərhi ilə birlikdə qiymətləndirin.
Diaqnostik həddlər (ADA)
| Test | Normal | Prediabet | Diabet |
|---|---|---|---|
| Aclıq qlükozası (mq/dl) | <100 | 100–125 | ≥126 |
| OQTT, 2-ci saat (mq/dl) | <140 | 140–199 | ≥200 |
| HbA1c (%) | <5,7 | 5,7–6,4 | ≥6,5 |
Şikayətlər (susuzluq, çox sidik ifrazı, arıqlama) fonunda təsadüfi qlükozanın ≥200 mq/dl olması da diabeti göstərir. Diaqnoz adətən təkrar analizlə təsdiqlənir.
HbA1c haqqında
- HbA1c hemoqlobinin qlükoza ilə birləşmiş hissəsidir; eritrositlərin ömrü təxminən 120 gün olduğu üçün son 2–3 ayın ortalamasını göstərir.
- Diabeti olan bir çox böyüklər üçün hədəf <7%-dir; yaşlılarda, ürək xəstəliyi və tez-tez hipoqlikemiya riski olanlarda hədəf fərdi seçilir.
- Anemiya, bəzi hemoqlobin variantları, yaxın vaxtda qan itkisi və ya köçürmə, hamiləlik və xroniki böyrək xəstəliyi HbA1c-ni yanıltıcı edə bilər; bu hallarda həkim digər testlərə üstünlük verir.
OQTT-yə hazırlıq
- Testdən əvvəlki 3 gün adi qidalanın, karbohidratları özbaşına kəskin məhdudlaşdırmayın.
- Testdən əvvəl 8–12 saat ac qalın (su içmək olar).
- Test zamanı oturun, siqaret çəkməyin, yeməyin; 2 saat ərzində fiziki yükdən çəkinin.
- Qəbul etdiyiniz dərmanları əvvəlcədən həkimə bildirin.
Evdə qlükometrlə ölçmə
- Aclıq və yeməkdən sonrakı ölçmələri qeyd etmək hansı qidanın sizin şəkərinizə necə təsir etdiyini anlamağa kömək edir; hər qidanın təsiri fərdidir.
- Ölçmə intervallarını həkiminiz müəyyən edir.
- Bəzi qlükometrlər ovucdan ölçməyə imkan verir, lakin şəkərin sürətlə dəyişdiyi vaxtlarda (yeməkdən sonra, idmandan sonra, hipoqlikemiya şübhəsində) barmaqdan ölçmək daha etibarlıdır.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin izahları
- Həkim HbA1c-ni xalq arasında "gizli şəkər" adlanan göstərici kimi izah edir: diabetlilərdə 7%-dən aşağı olması (yaşlı və ürək xəstəliyi olan diabetlilər istisna olmaqla), diabeti olmayanlarda 5,7%-dən aşağı olması gözlənilir; 5,7%-dən yuxarı dəyərlər prediabet ("şəkərə meyillilik") kimi dəyərləndirilir.
- Diabetli pasiyentlərə qan şəkərini endokrinoloqun tövsiyə etdiyi aralıqlarla ölçüb qeyd etməyi, nəticələri qəbula gətirməyi məsləhət görür.