Şəkərli diabet
Tip 2 şəkərli diabet
Qısa cavab
Tip 2 diabet orqanizmin insulinə həssaslığının azalması və mədəaltı vəzinin kifayət qədər insulin ifraz edə bilməməsi nəticəsində qan şəkərinin xroniki yüksəlməsidir. Diaqnoz aclıq qlükozası ≥126 mq/dl, HbA1c ≥6,5%, OQTT-də 2-ci saat ≥200 mq/dl və ya şikayətlər fonunda təsadüfi qlükoza ≥200 mq/dl ilə qoyulur. Müalicə fərdi qurulur və məqsəd həm şəkəri, həm də ürək, böyrək, göz və ayaq ağırlaşmalarının riskini azaltmaqdır.
Əlamətlər
Tez-tez və çox sidik ifrazı, susuzluq, ağız quruluğu, səbəbsiz arıqlama və ya əksinə çəki artımı, yorğunluq, görmənin dumanlanması, yaraların gec sağalması, tez-tez sidik yolu və dəri infeksiyaları, əl-ayaqda keyimə və "qarışqa gəzmə" hissi. Bir çox insanda isə xəstəlik illərlə əlamətsiz gedir və təsadüfən aşkarlanır.
Diaqnostika
Aclıq qlükozası, HbA1c, oral qlükoza tolerantlıq testi; nəticə adətən təkrar analizlə təsdiqlənir (bax: Qan şəkəri testləri). Diaqnozdan sonra böyrək funksiyası (kreatinin, eGFR, sidikdə albumin), lipid profili, göz dibi, ayaq müayinəsi və ürək-damar riski qiymətləndirilir.
Hədəflər
Ümumi tibbi məlumat · beynəlxalq klinik təlimatlara əsasən
- HbA1c: bir çox böyüklər üçün <7%; yaşlı, ağır ürək xəstəliyi və ya tez-tez hipoqlikemiya riski olanlarda hədəf fərdi olaraq daha yumşaq seçilir.
- Yeməkdən əvvəl qlükoza 80–130 mq/dl, yeməkdən sonrakı pik <180 mq/dl (ADA).
- Təzyiq, xolesterin və çəki hədəfləri də müalicənin bir hissəsidir.
Müalicə
- Həyat tərzi: fərdi qidalanma (porsiya, karbohidratın keyfiyyəti və miqdarı), fiziki aktivlik, çəkinin azaldılması, siqaretdən imtina, yuxu.
- Dərmanlar: metformin, SGLT-2 inhibitorları, GLP-1 reseptor aqonistləri və digər qruplar; ürək, böyrək xəstəliyi və ya piylənmə olduqda bu xüsusiyyətlərə uyğun dərmanlar seçilir.
- İnsulin: şəkər çox yüksək olduqda, digər müalicələr kifayət etmədikdə, hamiləlikdə və ya bəzi böyrək xəstəliklərində. İnsulin asılılıq yaratmır.
- Özünənəzarət: qlükometr və ya fasiləsiz qlükoza monitorinqi (CGM) ilə ölçmələr, nəticələrin qeyd olunması.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- Fərdi müalicə: "Eyni müalicəni hər pasiyentə tətbiq edə bilmərik." Həkim müalicəni diabetin növünə, pasiyentin yaşına, çəkisinə, xəstəliyin müddətinə, həyat tərzinə və yanaşı xəstəliklərinə görə seçdiyini vurğulayır.
- Pasiyent təhsili: diabetin düzgün idarəsi üçün pasiyentin xəstəliyini mənimsəməsini və həkimi tərəfindən ətraflı məlumatlandırılmasını əsas sayır: "Nə qədər çox bilsək, o qədər doğru yönləndirə bilərik xəstəliyimizi. Diabet bizi yox, biz diabeti yönləndirək!" 2018-ci ildə pasiyentlər və yaxınları üçün "Diabet məktəbi" (müayinə və müalicə, pəhriz qaydaları, ayaqlara qulluq, insulin istifadəsi), 2025-ci ildə Leyla Medical Center-də Dr. Aysel Cəfərova ilə birlikdə "Şəkərli diabetin fərqində olaq" seminarı keçirib.
- Çətin pasiyentlər: diabetini qəbul etməyən, müalicədən imtina edən pasiyentlərlə uzun söhbətlər apararaq diyeti və müalicəni izah etdiyini, belə pasiyentlərin xəstəliklə "barışmasını" işinin ən dəyərli tərəflərindən biri saydığını yazır.
- Mif və həqiqətlər: "İnsulin asılılıq yaradır", "şəkər dərmanı böyrəyi çürüdür", "pəhriz saxlasam ömür boyu normal şəkərim olacaq" kimi inanclarla ardıcıl mübarizə aparır (bax: Diabet haqqında ən çox eşidilən yanlış inanclar). Müalicə yenidən qurulduqda bəzi pasiyentlərdə insulin dozasının azaldıla və ya insulinin dayandırıla biləcəyini, lakin bunun yalnız həkim qərarı ilə edilməli olduğunu xüsusi vurğulayır.
- Kardio-renal qorunma: xroniki böyrək xəstəliyi olan tip 2 diabetli pasiyentlərdə semaqlutidin böyrək və kardio-metabolik qoruyucu təsirinə dair klinik hal təqdimatı ilə çıxış edib (2025); 2025-ci ildə Dubayda keçirilən ACT (Advancing Cardio-metabolic Treatment) sammitində iştirak edib.
- Qadınlar və ürək: diabeti olan qadınlarda "qadın olmaq ürəyi qoruyur" fikrinin keçərli olmadığını, ürək xəstəliyinin tipik sinə ağrısı vermədən gedə biləcəyini və bütün diabetlilərin ürək-damar riskinə görə qiymətləndirilməli olduğunu vurğulayır.