Qadın hormonları
Hiperprolaktinemiya (prolaktin yüksəkliyi) və prolaktinoma
Qısa cavab
Prolaktin hipofiz vəzinin hormonudur və süd ifrazını tənzimləyir. Onun qanda yüksəlməsi aybaşı pozuntusu, sonsuzluq, süd vəzilərindən süd ifrazı (qalaktoreya), kişilərdə cinsi istəyin azalması ilə özünü göstərə bilər. Lakin hər prolaktin yüksəkliyi hipofiz şişi (prolaktinoma) demək deyil: hamiləlik, bəzi dərmanlar, hipotireoz, stress və ağır fiziki yük də səviyyəni artırır. Hipofizin MRT müayinəsi yalnız göstəriş olduqda aparılır.
Ümumi tibbi məlumat
- Nə vaxt yoxlanılmalı: aybaşı pozuntusu, sonsuzluq, qalaktoreya, kişilərdə libidonun azalması və ereksiya problemi, səbəbsiz çəki artımı, hipofiz nahiyəsində görüntüləmədə aşkarlanan törəmə.
- Səbəblər: hamiləlik və əmizdirmə, bəzi dərmanlar (antipsixotiklər, bəzi antidepressantlar, ürəkbulanma əleyhinə dərmanlar və s.), hipotireoz, böyrək çatışmazlığı, stress, intensiv idman, prolaktinin "böyük molekullu" forması (makroprolaktin), hipofiz şişləri.
- Müalicə: səbəbə görə; prolaktinomada əsas müalicə dopamin aqonistləridir. Şikayət verməyən yüngül yüksəlmə və ya makroprolaktinemiya çox vaxt müalicə tələb etmir.
Həkimin yanaşmasıDr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
- "Hər prolaktin yüksəkliyi hipofizdə şiş olduğu demək deyil" — həkim prolaktin artımının hamiləlikdə, bəzi dərmanların (antidepressantlar, oral kontraseptivlər və s.) qəbulunda, hipotireozda, stress və ağır idman zamanı müşahidə olunduğunu izah edir.
- Şikayəti olmayan, aybaşı sikli düzgün olan və sonsuzluq problemi olmayan qadına prolaktin analizinin verilməsini lazım bilmir; klinik əlamət və ya hipofiz şişi ilə müşayiət olunmayan prolaktin yüksəkliyinin müalicə tələb etmədiyini qeyd edir.
- Prolaktin yüksəkliyinin dərəcəsini endokrinoloqun qiymətləndirməli və hipofiz MRT-sinin yalnız ehtiyac olduqda təyin edilməli olduğunu vurğulayır.