Menopauzada hormon terapiyası: qorxu yox, fərdi qərar

Estrogen çatışmazlığı qadının sümük, ürək-damar, beyin və metabolik sağlamlığına təsir göstərə bilər. Erkən menopauzada və yumurtalıqların cərrahi yolla çıxarılmasında estrogen çatışmazlığının müddəti və dərəcəsi müalicə qərarında xüsusi rol oynayır.

• Hormon terapiyası isti basmalar, gecə tərləmələri və digər narahatedici simptomların müalicəsində ən effektiv seçimlərdən biridir; sümük itkisinin azaldılmasında da rol oynaya bilər.
• Menopauzanın ilk illərində və 60 yaşdan əvvəl başlanan müalicədə fayda-risk balansı bir çox sağlam qadında daha əlverişlidir.
• Uşaqlığı olan qadınlarda sistemik estrogen endometriumun qorunması üçün progestogenlə birlikdə planlaşdırılır.
• Yaş, menopauzanın səbəbi və başlama vaxtı, simptomlar, uşaqlığın olub-olmaması, şəxsi xəstəlik tarixçəsi və fərdi risklər birlikdə qiymətləndirilir.
• Süd vəzi xərçəngi, aktiv qaraciyər xəstəliyi, tromboz və ya insult keçirmiş qadınlarda hormon terapiyası adətən başlanmır.

Bu fikir bütün qadınlar üçün doğru deyil, eyni zamanda "hamı istifadə etməlidir" yanaşması da yanlışdır. Əsas məsələ hormonlardan qorxmaq deyil, hormon müalicəsini doğru xəstəyə, doğru preparatla, doğru dozada və düzgün nəzarətlə tətbiq etməkdir. Qərar internetdəki ümumi məlumatlara deyil, qadının tibbi tarixçəsinə və fərdi fayda-risk balansına əsaslanmalıdır.

2002-ci ildə dərc olunmuş WHI tədqiqatının ilk nəticələrindən sonra hormon terapiyası ilə bağlı qorxular uzun illər praktikaya təsir edib; sonrakı təhlillər fayda-risk balansının terapiyaya başlanma yaşından və menopauzadan keçən müddətdən çox asılı olduğunu göstərib. 2025-ci ilin noyabrında ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) menopauzal hormon terapiyası preparatlarının təlimatlarından ürək-damar xəstəlikləri, süd vəzi xərçəngi və ehtimal olunan demensiya ilə bağlı "qara çərçivəli" xəbərdarlıqların çıxarılması prosesini başladıb (sistemik yalnız-estrogen preparatlarında endometrium xərçəngi xəbərdarlığı qalır); 2026-cı ilin fevralında ilk preparatların yenilənmiş təlimatları təsdiqlənib. Bu, ABŞ-ın tənzimləyici qərarıdır və hormon terapiyasının hamı üçün risksiz olduğu anlamına gəlmir: Avropa və Azərbaycanda qeydiyyatda olan preparatların təlimat vərəqələri fərqli ola bilər, fərdi qiymətləndirmə isə əvvəlki kimi vacibdir.

Dr. Dilbazi yazır: "Üç il əvvəl xəstəmizə verdiyimiz müalicə bu gün eyni şəkildə tətbiq olunmaya bilər. 'Mən bunu illərdir belə edirəm' tibbdə kifayət qədər əsaslandırılmış cavab deyil. Əsas sual hər zaman 'Bu gün elmi sübutlar nə deyir?' olmalıdır."

Menopauza şikayətləri ilə müraciət edən qadında tam endokrin-hormonal müayinə, sümük densitometriyası, süd vəzilərinin və kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi nəticələri birlikdə dəyərləndirilir; qərar endokrinoloq və ginekoloqun birgə məsləhəti ilə verilir.